Đối phó Trung Quốc, Mỹ-Nhật thúc đẩy hợp tác công nghệ quốc phòng và thách thức từ sự 'lệch pha'

TGVN. Mỹ-Nhật Bản cần mở rộng hợp tác về các công nghệ quốc phòng trong tương lai để đối phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc, một báo cáo mới được Hội đồng Đại Tây Dương khuyến cáo.

TIN LIÊN QUAN
	Thỏa thuận thương mại Mỹ - Nhật chính thức có hiệu lực từ ngày 2/1/2020
	Mỹ - Nhật bắt tay nhau, cơ hội rộng mở cho nông sản Mỹ giữa căng thẳng với Trung Quốc

my nhat thuc day hop tac cong nghe quoc phong de doi pho voi trung quoc

Công nghệ bầy đàn đang được nhiều nước đầu tư nghiên cứu. (Nguồn t-intell.com)

Tìm kiếm các khả năng mới

Theo báo cáo trên, mảng quan trọng nhất trong hợp tác công nghệ quốc phòng Mỹ-Nhật là lĩnh vực công nghệ. Cụ thể, các hệ thống không người lái, tên lửa siêu tốc - bội siêu tốc và các ứng dụng của trí tuệ nhân tạo (AI) trong phòng thủ là 3 lĩnh vực chính mà Mỹ và Nhật Bản cần thúc đẩy.

Ba lĩnh vực này cũng là trung tâm của cuộc cạnh tranh công nghệ quân sự gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc. Chúng là chìa khóa để đối đầu hoặc duy trì cân bằng quân sự và ổn định sự mất cân bằng trong các cuộc cạnh tranh gay gắt ở các lĩnh vực quan trọng: tấn công hệ thống phòng không, phòng thủ tên lửa hoặc phòng thủ dưới biển.

Cụ thể, các học giả xác định 4 mảng hợp tác phù hợp với chiến lược của Mỹ và lợi ích khu vực của Nhật Bản, đồng thời phù hợp với khả năng công nghiệp của hai nước:

- Công nghệ bầy đàn: Trong nhiều năm, Lầu Năm Góc đã đầu tư nghiên cứu và phát triển máy bay không người lái (drone) được chỉ huy bởi máy bay chiến đấu do phi công điều khiển. Bầy drone cũng là một lĩnh vực đầu tư lớn và cả hai xu hướng đều phù hợp với Nhật Bản. Từ năm 2016, Bộ Quốc phòng nước này bày tỏ sự quan tâm đối với cả hai xu hướng.

- Phương tiện không người lái dưới nước (unmanned underwater vehicle - UUV) và khả năng tác chiến chống ngầm: Trung Quốc đã đầu tư rất nhiều vào tàu ngầm trong thập kỷ qua, cả có người lái và không người lái. Mỹ cũng đã bắt đầu đầu tư vào các khả năng của UUV. Nhật Bản đã phát triển một UUV. Đây là lĩnh vực hợp tác đầy hứa hẹn.

- Môi trường huấn luyện tổng hợp được hỗ trợ bởi AI: Mỹ và Nhật Bản đã tổ chức một cuộc tập trận tổng hợp chung vào năm 2016, nhưng các tác giả muốn được mở rộng hơn trong tương lai. Khi cả hai quốc gia cần tăng tốc đào tạo, chia sẻ năng lực của họ về học máy và thực tế ảo, thì thị trường đào tạo và mô phỏng là tiềm năng cho một chương trình hợp tác để phát triển khả năng mô phỏng và huấn luyện tổng hợp, chú trọng các tình huống cụ thể mà các lực lượng Mỹ và Nhật Bản sẽ phải đối đầu.

- Các hệ thống chống phương tiện không người lái: Cả thế giới dường như đang đầu tư vào vũ khí để chống lại các hệ thống không người lái và các tác giả thấy một cơ sở vững chắc để hai quốc gia cùng nhau tìm ra các công nghệ khả thi. Một tập đoàn công nghiệp của Nhật Bản hiện đang thử nghiệm các hệ thống thiết bị vi sóng công suất cao cho mục đích này.

Mỹ và Nhật đều có thế mạnh nghiên cứu UUV. (Nguồn 2.bp.blogspot.com)

Những thách thức từ sự "lệch pha"

Tuy nhiên, có nhiều thách thức đối với việc tăng cường phát triển hợp tác công nghệ quân sự giữa Mỹ và Nhật Bản. Các ưu tiên hiện đại hóa của Nhật Bản thiên về phòng thủ, được tiến hành để bảo vệ quốc đảo, đối nghịch với chủ trương của Mỹ trong lĩnh vực này - có xu hướng thiên về tấn công. Ngoài ra, Nhật Bản đi sau trong quân sự vũ trụ và các hoạt động không gian mạng so với Mỹ, khiến cho việc hợp tác trở nên khó khăn trong một số lĩnh vực.

Các cuộc thảo cũng đã bị tác động bởi những nhận thức khác nhau về bản chất của nghiên cứu công nghệ chung. Các thách thức khác bao gồm giới hạn 1% GDP đối với chi tiêu quốc phòng của Nhật Bản, cũng như tình trạng của ngành công nghiệp quốc phòng đất nước Mặt trời mọc cho đến năm 2014 chỉ tập trung hoàn toàn vào việc phục vụ nhu cầu của Chính phủ. Do đó, ngành công nghệ vũ khí, mặc dù rất có năng lực về mặt kỹ thuật, vẫn tương đối khiêm tốn, kinh nghiệm xuất khẩu hạn chế.

AI đang được ứng dụng ngày càng phổ biến trong quân sự. (Nguồn: raytheonintelligenceandspace.com)

Trong khi đó, các công ty Mỹ lo ngại về việc có khả năng mất doanh thu, chuyển giao công nghệ nhạy cảm và thay thế tiềm năng của các công ty Mỹ bằng các công ty Nhật Bản trong chuỗi cung ứng quan trọng. Một số trong những vấn đề đó đã được đặt lên hàng đầu trong các cuộc thảo luận về vai trò của các công ty Mỹ trong chương trình phát triển máy bay chiến đấu đang diễn ra tại Nhật Bản.

Tài liệu coi các cuộc thảo luận về việc Mỹ tham gia vào chương trình máy bay chiến đấu nội địa thế hệ tiếp theo của Nhật Bản như cơ hội đặt nền móng cho sự hợp tác công nghiệp giữa hai quốc gia về lâu dài. Nhưng Nhật Bản gần đây đã từ chối đề nghị của Lockheed Martin về thiết kế lại F-22/F-35, nói rằng, phát triển các biến thể của máy bay chiến đấu hiện tại không thể là một giải pháp theo quan điểm phát triển mà Nhật Bản chủ trương.

Đặt các vấn đề song phương sang một bên, bất kỳ sự hợp tác nào giữa Mỹ và Nhật Bản được theo dõi rất sát sao ở Bắc Kinh và một mức độ thấp hơn ở Seoul. Ngay cả những khác biệt về nhận thức cũng tạo ra rào cản đối với sự phát triển chung và phối hợp giữa các khả năng quân sự Mỹ-Nhật. Đặc biệt, các chương trình nhạy cảm như phát triển tên lửa siêu thanh chung sẽ được xem là chạy đua và có khả năng sẽ tạo ra phản ứng từ Trung Quốc, Nga và Triều Tiên.

Đồng thời, để làm phức tạp các lợi ích thương mại hoặc địa chính trị vượt ra ngoài khu vực Đông Bắc Á, Trung Quốc có thể cố gắng gây thêm áp lực đối với các quốc gia ASEAN như một đối trọng. Ngoài ra, Hàn Quốc có thể sẽ nhìn nhận hợp tác giữa Mỹ-Nhật Bản không đối nghịch, nhưng chắc chắn sẽ xuất hiện những căng thẳng xuất phát từ cả vấn đề lịch sử và bối cảnh, làm phức tạp thêm mối quan hệ hợp tác 3 bên Mỹ-Nhật-Hàn.

Vấn đề chống các thiết bị không người lái đang được nhiều nước quan tâm. (Nguồn: defensesystems.com)

Trong một động thái liên quan, giữa tháng 4 vừa qua, thành viên của Ủy ban Dịch vụ Vũ trang Hạ viện Mỹ Mac Thornberry (đảng Cộng hòa, tiểu bang Texas), đã kêu gọi thành lập Sáng kiến Răn đe tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương (Indo-Pacific Deterrence Initiative - IPDI), với khoản kinh phí 6,09 tỷ USD trong năm tài chính 2021. Quỹ này sẽ tương tự Sáng kiến Răn đe ở châu Âu (European Deterrence Initiative - EDI) - một quỹ đặc biệt đã được Bộ Quốc phòng thiết lập cho các dự án tập trung vào việc răn đe Nga sau khi Moscow sáp nhập Crimea.

Theo Thornberry, IPDI sẽ củng cố, tài trợ cho các chính sách, cơ sở hạ tầng và nền tảng cần thiết để trấn an các đồng minh và đối tác của Mỹ trong việc ngăn chặn Trung Quốc. Nó cũng phục vụ như một chuẩn mực để đánh giá những nỗ lực của Mỹ trong khu vực. “Chúng ta có thể không hoàn thành tất cả những mục tiêu này trong năm nay, nhưng điều quan trọng là chúng ta phải bắt đầu”, ông Mac Thornberry nhấn mạnh.