Indonesia: Bali hành động trước khủng hoảng vi nhựa

Việc cấm sản xuất và tiêu thụ chai nhựa dùng một lần dưới 1 lít ở tỉnh Bali (Indonesia) đánh dấu bước ngoặt trong chiến dịch xây dựng đảo không rác thải vào năm 2027.

Sự tử tế và trách nhiệm làm nên thương hiệu bền vững của người nổi tiếng Nhiều vướng mắc cần tháo gỡ để phát triển nhà ở xã hội Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN: 10 năm trên hành trình xây dựng cộng đồng đoàn kết, bền vững và lấy người dân làm trung tâm (kỳ 1)

Indonesia: Bali hành động trước khủng hoảng vi nhựa

Bali (Indonesia) đã ban bố quyết định cấm sản xuất, phân phối và tiêu thụ chai nhựa dùng một lần có dung tích dưới 1 lít. (Nguồn: SCMP)

Quyết sách táo bạo vì môi trường

Theo Thống đốc Bali I Wayan Koster, mỗi ngày, khu vực này phát sinh trung bình khoảng 3.436 tấn rác, trong đó có tới 60% là rác hữu cơ có thể xử lý được, chỉ 17% rác thải nhựa hiện được tái chế.

Gần 24% rác thải trên đảo không được thu gom, 43% bị chôn lấp, phần còn lại được xử lý thông qua nhiều hệ thống phân loại và giảm thiểu khác nhau.

Thống đốc Bali I Wayan Koster phát động chiến dịch Bali không rác thải vào tháng trước. (Nguồn: Handout)

Với quyết tâm đẩy lùi khủng hoảng rác thải, đặc biệt là ô nhiễm vi nhựa, chính quyền tỉnh Bali đã ban hành lệnh cấm toàn diện các loại chai nhựa dùng một lần có dung tích dưới 1 lít. Quyết định này có hiệu lực từ tháng 4/2025, áp dụng đối với sản xuất, phân phối và tiêu thụ trên toàn đảo.

Đây là chính sách đầu tiên nằm trong chuỗi hành động của chiến dịch “Bali không rác thải”, hướng đến mục tiêu đưa hòn đảo hơn 4,3 triệu dân này trở thành vùng không rác thải vào năm 2027.

Không chỉ dừng lại ở lệnh cấm chai nhựa, quy định còn yêu cầu phân loại rác tại nguồn tại các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, trường học, chợ và các địa điểm tâm linh.

“Các doanh nghiệp cần chuyển sang dùng chai thủy tinh. Những địa phương không tuân thủ có thể bị cắt hỗ trợ tài chính, trong khi doanh nghiệp vi phạm có nguy cơ bị thu hồi giấy phép và công khai tên trên mạng xã hội chính thức của tỉnh,” Thống đốc Wayan Koster nhấn mạnh.

Doanh nghiệp phản ứng

Dù chia sẻ mục tiêu bảo vệ môi trường, nhiều doanh nghiệp tại Bali tỏ ra lo lắng về ảnh hưởng của lệnh cấm đối với ngành thực phẩm-đồ uống. Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Indonesia tại Bali I Nengah Nurlaba cho rằng, việc cấm hoàn toàn nước đóng chai dưới 1 lít có thể gây xáo trộn không cần thiết.

Rác và chất thải nhựa trên bãi biển ở Bali. (Nguồn: EPA/EFE)

Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp nước giải khát Indonesia Triyono Prijosoesilo cảnh báo, ngành này có thể thiệt hại đến 5% lợi nhuận. “Bali là thị trường lớn, có nhiều khách du lịch. Việc thay đổi hành vi tiêu dùng tại đây sẽ tác động không nhỏ tới doanh thu”, ông nói.

Từ góc độ kỹ thuật, Tổng Thư ký Hiệp hội Olefin, Aromatic và Nhựa Indonesia Fajar Budiono cho rằng, rác thải nhựa chưa phải vấn đề lớn nhất của Bali. Ông nhận định: “rác hữu cơ và chất thải từ các nghi lễ tôn giáo còn chiếm tỷ lệ cao hơn. Nếu mục tiêu là giảm lượng rác, hiệu quả từ lệnh cấm có thể không như kỳ vọng”.

Ông Fajar cảnh báo, việc cấm nhựa dùng một lần có thể tạo ra “hiệu ứng thay thế” không mong muốn. Theo đó, lệnh cấm túi nhựa vô tình khiến nhiều người chuyển sang dùng túi đa năng, trong đó không ít loại vẫn làm từ nhựa. Ống hút nhựa được thay bằng loại làm từ tre hoặc kim loại, nhưng tại một số nơi, việc dùng nước rửa chén để làm sạch chúng lại gây ô nhiễm nguồn nước. Không chỉ thế, loại chất tẩy này còn thúc đẩy sự phát triển của lục bình ở thượng nguồn các con sông, gây tắc nghẽn dòng nước và cản trở sự phát triển của các sinh vật dưới nước.

Thay vì chỉ tập trung vào lệnh cấm, ông đề xuất chính quyền nên đầu tư vào công nghệ xử lý rác hiện đại như đốt rác phát điện, song song với việc siết chặt các bãi rác trái phép và hành vi xả thải bừa bãi.

Ưu tiên cấp thiết

Trong khi cộng đồng doanh nghiệp tỏ ra dè dặt, các tổ chức môi trường lại đón nhận chính sách mới với sự lạc quan thận trọng. Một cuộc kiểm tra chất thải do nhóm môi trường Sungai Watch thực hiện cho thấy, phần lớn rác nhựa tại các con sông ở Bali và Banyuwangi đến từ đồ uống đóng chai.

Vi nhựa trong thực phẩm và đồ uống được làm từ nhựa dùng một lần tại hai trường học ở Bali được phát hiện vào năm ngoái. (Nguồn: Shutterstock)

Bà Ni Made Diyah Darma Yanti, điều phối viên tại Trung tâm giáo dục môi trường Bali (PPLH Bali), gọi đây là “một trong những bước đi đột phá từ chính quyền”, dù thừa nhận thực tế thực thi còn chậm.

Bà Ni Made Diyah Darma Yanti cho hay: “Hiện tại, vẫn có thể mua được chai nhựa nhỏ tại siêu thị, điều này khiến du khách chưa thay đổi hành vi tiêu dùng. Chúng tôi sẽ sớm bắt đầu chiến dịch vận động”.

Năm 2024, PPLH Bali từng kiểm tra thực phẩm và đồ uống đựng trong bao bì nhựa tại hai trường học, kết quả cho thấy 100% mẫu thử đều chứa vi nhựa. “Vi nhựa đang có mặt trong bữa ăn của con trẻ chúng ta. Đó là lý do chúng tôi coi việc loại bỏ nhựa dùng một lần là ưu tiên cấp thiết”, bà Diyah cảnh báo.

Lệnh cấm chai nước nhựa dung tích dưới 1 lít tại Bali là một bước tiến quan trọng trong nỗ lực xây dựng tương lai bền vững cho hòn đảo du lịch nổi tiếng này. Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia đã chỉ ra, một chính sách đơn lẻ khó có thể giải quyết tận gốc bài toán rác thải nếu thiếu các giải pháp hỗ trợ đồng bộ, từ hạ tầng xử lý chất thải, giám sát thực thi cho đến thay đổi thói quen tiêu dùng trong cộng đồng.

Thành công của chiến dịch “Bali không rác thải” không chỉ nằm ở những quy định mang tính biểu tượng mà còn phụ thuộc vào quyết tâm chính trị, sự tham gia chủ động của người dân và khả năng đổi mới sáng tạo của các doanh nghiệp. Khi các bên cùng nhìn về một hướng, Bali có thể trở thành hình mẫu cho cả Indonesia và khu vực trong hành trình gìn giữ môi trường sống xanh - sạch - bền vững cho các thế hệ tương lai.