Giống như nhiều đội cảnh sát tinh nhuệ khác của châu Âu, SOBR được thành lập vào những năm 70 của thế kỷ trước, sau các cuộc tấn công vào Thế vận hội Olympic Munich 1972.
Nhằm mục đích bảo đảm an ninh và chuẩn bị cho Thế vận hội Mùa Hè 1980 tại Moscow, ngày 9/11/1978, Bộ Nội vụ Liên Xô (MVD) quyết định xây dựng đơn vị cảnh sát tinh nhuệ đặc biệt để ứng phó với các tình huống cấp bách. Ngày này hiện được coi là ngày thành lập SOBR ở Nga.
 |
| Sau 40 năm hoạt động, SOBR được đánh giá là lực lượng phản ứng nhanh hàng đầu của Nga. (Nguồn: National Interest) |
SOBR đã ra đời như thế nào?
Vào thời điểm đó, đơn vị đặc biệt nói trên được gọi là biệt đội OMON (Liên Xô cũ) và được coi là tiền thân của SOBR. Tuy nhiên, vai trò của đội này có nhiều điểm khác biệt so với các đơn vị OMON hiện đại.
Các thành viên đội OMON được tuyển chọn gắt gao từ các lực lượng cảnh sát chính quy khắp cả nước, trong đó đặc biệt ưu tiên những người đã từng phục vụ trong lực lượng nhảy dù và lực lượng Army Spetsnaz trước đây.
Mặc dù Bộ Nội Vụ Liên Xô đã thành công triển khai đơn vị và đảm bảo an ninh trong suốt kỳ Thế vận hội 1980. Tuy nhiên, quy mô của lực lượng này cắt giảm và đã giảm dần 30% sau các trận đấu, do ban tổ chức nhận thấy không cần thiết huy động đơn vị chuyên biệt như vậy vào thời điểm đó. Mãi đến tháng 4/1981, lực lượng này mới thực hiện nhiệm vụ đầu tiên khi triệt hạ một tội phạm có vũ trang cố thủ trong một căn hộ sau khi sát hại hai người bằng súng săn. Và, SOBR được thành lập từ đó.
Đi đầu trong các tình huống cấp bách
Năm 1987, để đối phó với căng thẳng sắc tộc và tội phạm gia tăng, đơn vị OMON khác được thành lập như một mạng lưới đơn vị cảnh sát đặc biệt với nhiều bộ phận khác nhau tỏa ra ở các thành phố và khu vực của Liên Xô để xử lý tội phạm nghiêm trọng và các trường hợp bạo lực.
Mặc dù điều này dẫn đến một số nhầm lẫn do đơn vị nhỏ hơn, tinh nhuệ hơn đã từng phục vụ trong Thế vận hội Mosscow 1980 cũng được gọi cùng tên. Chính vì vậy, đến năm 1988, OMON được đổi tên thành OMSN. Sự trùng lặp về vai trò giữa OMON mới và SOBR trong vai trò phản ứng vũ trang vẫn tiếp tục cho đến ngày nay. Tuy nhiên, lực lượng SOBR được cho là được đào tạo, trang bị tốt hơn và chuyên biệt hơn.
Sau sự kiện Liên Xô sụp đổ, chính quyền mới quyết định thành lập nhiều đơn vị SOBR để bảo đảm an ninh và chống lại tội phạm có tổ chức. Được biết, cách làm việc kém hiệu quả của cảnh sát chính quy vào thời điểm đó đã đòi hỏi phải thành lập những đội đặc biệt để chống lại các băng nhóm tội phạm. Đơn vị này dựa trên khuôn mẫu của đội OMSN Moscow ưu tú, sau đó chính thức đổi tên thành SOBR, tiếp tục tồn tại độc lập trực tiếp và đặt dưới sự kiểm soát của Bộ Nội vụ.
Ngoài nhiệm vụ ban đầu chống tội phạm có tổ chức, các đơn vị SOBR đảm nhận nhiệm vụ chống lại những phần tử khủng bố cực đoan từ các nước cộng hòa tự trị, tham gia vào cuộc khủng hoảng ở Mineralnye Vody và Makhachkala. Các đội SOBR tỏa ra khắp nước Nga và được triển khai cùng với nhiều đơn vị khác để giải quyết xung đột và các vụ bắt giữ con tin quy mô lớn. Nhiều sĩ quan SOBR đã vinh dự được truy tặng danh hiệu Anh hùng Liên bang Nga cấp Nhà nước.
Mức độ trang bị tùy thuộc khu vực
Năm 2016, quyền kiểm soát các đơn vị SOBR được chuyển giao cho Vệ binh Quốc gia Nga và hoạt động cùng với đơn vị OMON Liên bang Nga. Tính đến năm 2016, SOBR phát triển thành 87 biệt đội và khoảng 5.200 quân chính quy.
Mức độ trang thiết bị của đội SOBR thường phụ thuộc vào mức tài trợ của khu vực. Các đội SOBR từ các thành phố giàu có, như SOBR “Viking” từ Kaliningrad được trang bị "tận răng". Ngược lại, các đội từ các thành phố ít phát triển hơn, như SOBR “Rubin” từ Novgorod Oblast sử dụng súng AK-74M do quân đội sản xuất từ những năm 90.
Một số đội được trang bị tốt nhất là SOBR “Granit” từ St.Petersburg và SOBR “Bulat” từ Moscow Oblast. Đăc biệt, SOBR “Terek” ở Chechnya có các miếng dán mang huy hiệu Cộng hòa Chechnya trên vai hoặc mũ bảo hiểm.
Tất cả các thành viên SOBR đều mang cấp bậc hạ sĩ quan cảnh sát (Rosguard) và trải qua bài kiểm tra tâm lý trước khi gia nhập đơn vị. Họ sẽ được huấn luyện các kĩ thuật cận chiến, thiện xạ, chiến đấu tay đôi và cách tác nghiệp ở môi trường đô thị.
Về mặt chiến thuật, lính SOBR sử vũ khí hạng nặng và súng bắn tỉa gây áp lực cho mục tiêu tại các tòa nhà. Các nhóm xung kích thường được trang bị nhiều loại súng trường tấn công, súng lục và súng tiểu liên.
So với OMON, lính SOBR tập trung vào hành động chiến thuật nhỏ và cấp bách, chẳng hạn như giải cứu con tin, giải quyết các tình huống vũ trang và bảo vệ nhân chứng. Đáng chú ý, họ có các đội đàm phán để cố gắng giải quyết các tình huống một cách hòa bình.
SOBR tập trung vào an ninh công cộng và các hoạt động đô thị nhỏ. Họ cũng tiếp tục phục vụ trong khả năng chống tội phạm có tổ chức, mặc dù nhu cầu này đã giảm từ những năm 90.
