Nhật Bản: Vùng đất mặt trời mọc

Hữu Ngọc
Nhật - có nghĩa là Mặt trời, còn Bản nghĩa là gốc. Nhật Bản là đất nước của mặt trời, nơi mặt trời mọc lên, xứ sở của mặt trời.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Hoa anh đào Nhật Bản nở rộ ở Tokyo. (Nguồn: Mainichi)
Nhật Bản còn có tên gọi là “xứ sở hoa anh đào”, vì cây hoa anh đào (sakura) mọc trên khắp đất nước, từ Bắc xuống Nam. (Nguồn: Mainichi)

Theo sử sách, tên Nhật Bản do nhà thám hiểm, thương gia người Italy thế kỷ XIII là Marco Polo ở Trung Quốc rất lâu phiên âm là Cipangu. Các thương nhân Bồ Đào Nha là những người đầu tiên mang từ này đến châu Âu, nó được ghi bằng tiếng Anh là Giapan. Sau đó, chuyển sang tiếng Anh và Đức là Japan, tiếng Pháp là Japon. Còn theo đúng thổ âm Nhật thì đọc là “Nihon” (Nippon hay Nippon Koku-nguồn gốc của mặt trời hay vùng đất mặt trời mọc).

Đến Nhật Bản, du khách chạnh nhớ đến truyền thuyết Hai hòn Trống mái đã tạo ra đất nước này. Chuyện kể trong tập Kojiki, cuốn sách cổ nhất còn lưu lại được ở Nhật Bản viết vào thế kỷ VIII. Sách ghi bằng chữ Hán những truyền thuyết dân gian xa xưa về thuở khai thiên lập địa, thế giới thần linh, sự hình thành của dân tộc Nhật Bản, sự xuất hiện dòng dõi Nhật hoàng.

Tin liên quan
Những lưu ý khi giao tiếp với người Nhật Những lưu ý khi giao tiếp với người Nhật

Chuyện kể rằng: Ngày xửa ngày xưa, khi chưa có trời đất, chỉ có một dải phù sa tách làm đôi. Phần trên là nơi ở của các thần linh. Phần dưới là nước mênh mông; có hai vị thần dùng giáo khuấy đại dương phù sa ấy cho đến khi bọt khí sủi lên thành nơi trú chân.

Vị thần nam tên là Izanagi (Y Trang Nặc), vị thần nữ là Izanami (Y Trang Sách) đều có nghĩa là “người đứng ra mời”. Hai bên nam nữ nhìn nhau, xúc cảm dạt dào. Thần nữ thốt lên: “Em cảm thấy trong người thiếu thiếu cái gì ấy!” . Thần nam đáp: “Anh lại cảm thấy trong người thừa thừa cái gì ấy!”. Thế là cặp nam nữ vào cuộc mây mưa.

Sau đó, Izanami sinh ra những hòn đảo là lãnh thổ Nhật Bản. Ngày nay, ở Vịnh Isê (Y Thế) thiêng liêng, gần thành phố Kobe (nằm trên đảo Honsu), vẫn còn hai hòn đảo đá nhỏ gọi là “đá vợ chồng”, “hòn trống” là chồng và “hòn mái” là vợ được buộc vào nhau bởi dây tơ hồng, là một sợi dây thừng; hàng năm, ngày mùng 5 tháng Giêng, có cử lễ thay sợi dây thừng ấy. Nếu trong năm thừng đứt là điềm gở, đất nước có nhiều tai họa.

Nữ thần Mặt trời (Amateraxu) là một giọt nước mắt của Izanagi khi chàng trở về dương thế, tắm ở suối để tống các chất dịch trong cơ thể ra. Truyền thuyết về nữ thần Mặt trời mang lại cho Nhật Bản cái tên “xứ gốc của mặt trời”.

Truyền thuyết về núi Fuji (Phú Sĩ) giải thích một hình tượng nữa của đất nước. Fuji có nghĩa là “thuốc trường sinh”. Truyện kể rằng, có vị hoàng đế mê một tiên nữ bị đày từ cung trăng xuống làm con nuôi vợ chồng một ông lão tiều phu. Mối tình không được đền đáp. Hết hạn lưu đày ở trần gian, tiên nữ bay về cung trăng, để lại cho bố nuôi một lá ngọc thư và thuốc trường sinh ném vào ngọn núi lửa cao gần Mặt trăng nhất. Đến nay, khói thiêng vẫn tỏa lên như một niềm lưu luyến từ núi thuốc trường sinh Fuji.

Nhật Bản còn có tên gọi là “xứ sở hoa anh đào”, vì cây hoa anh đào (sakura) mọc trên khắp đất nước, từ Bắc xuống Nam. Nhật Bản cũng được gọi là “đất nước hoa cúc”. Vì bông hoa cúc 16 cánh giống như Mặt trời tỏa sáng, là biểu tượng của hoàng gia, là quốc huy của Nhật Bản hiện nay.

Nhật Bản gồm bốn đảo lớn và trên nghìn đảo nhỏ rải ra theo hình cánh cung dài khoảng 3.800 km ở ngoài khơi phía đông lục địa châu Á. Đảo Honsu là đảo lớn nhất, rộng bằng Bắc bộ và Nam bộ của ta cộng lại.

Tính chất “đảo” là một yếu tố địa lý hết sức quan trọng đối với Nhật Bản, có lẽ hơn cả đối với nước Anh, vì quần đảo Anh sớm gắn với lục địa châu Âu, còn quần đảo Nhật Bản là “hạt kê ở xa tít bên rìa vũ trụ”.

Do sinh hoạt trên các đảo tách biệt lục địa nên các nhóm chủng tộc Nhật có điều kiện thuận lợi hòa trộn để sớm hình thành trong lịch sử một dân tộc với những nét riêng biệt. Có nhà xã hội học cho là tính chất “đảo” khiến cho tâm lý người Nhật có khuynh hướng “hướng nội” (introversion), cũng y như dân tộc Thụy Điển (vì những lý do khác).

Do giao thông giữa đảo và lục địa khó khăn, nên những yếu tố văn hóa ngoại lai không thấm dần mà có những lúc nhập vào ồ ạt. Có những thời gian Nhật Bản đóng cửa, không tiếp xúc với bên ngoài: thời kỳ Heian (Bình An), quan hệ với Trung Quốc bị gián đoạn trong ba trăm năm; thời kỳ từ 1630-1867, Nhật Bản đóng cửa, đặc biệt với các nước phương Tây, trong hơn hai trăm năm.

Vị trí quần đảo ở rìa lục địa cũng khiến cho Nhật Bản ít phải đối phó với nạn ngoại xâm liên miên như ở Việt Nam; trên thực tế, mãi đến năm 1945, hầu như Nhật Bản chưa bị nước ngoài chiếm đóng.

Các đảo của Nhật Bản là phần cao của một dải núi ngầm chìm sâu đến 6.000-8.000m ở đáy Thái Bình Dương, ở giữa mỗi đảo là phần cao của một rặng núi chìm sâu; đồi núi chiếm hai phần ba diện tích cả nước. Vì nằm tiếp xúc với một số mảng kiến tạo (Á - Âu, Bắc Mỹ, Thái Bình Dương và Philippines) và quá trình “tạo núi” còn “trẻ” nên Nhật Bản có hai đặc trưng tự nhiên, khiến cho nước này nổi tiếng thế giới là: có nhiều núi lửa, lắm động đất và sóng thần (do động đất ngoài khơi).

Thiên nhiên Nhật Bản tuy đẹp, nhưng quả thực ác nghiệt đối với con người. Đất trồng trọt ít, người đông (khoảng 125 triệu người trên 377,435 km2 – gần như Việt Nam - 100 triệu người trên 329.600km2), nguồn lợi thiên nhiên hiếm hoi, lại không được hưởng thiên thời và địa lợi.

Vậy mà ở nơi đây, một nền văn minh rực rỡ đã ra đời, một quốc gia từ lạc hậu đã vươn lên một cách độc đáo. Sau hơn một trăm năm biến thiên, một nền kinh tế hàng đầu thế giới đã xuất hiện. Sự thành công đó là thắng lợi của con người Nhật Bản đối với thiên nhiên.

Khai giảng lớp học ‘Tiếng Việt của em’ tại Fukuoka, Nhật Bản

Khai giảng lớp học ‘Tiếng Việt của em’ tại Fukuoka, Nhật Bản

Lớp dạy tiếng Việt và văn hoá Việt cho trẻ em gốc Việt đầu tiên tại khu vực Tây Nam Nhật Bản đã khai giảng ...

Thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa thành phố Tokyo với các địa phương của Việt Nam

Thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa thành phố Tokyo với các địa phương của Việt Nam

Ngày 12/6, Đại sứ Phạm Quang Hiệu đã có cuộc gặp với bà Koike Yuriko, Thống đốc thủ đô Tokyo tại trụ sở Chính quyền ...

Thắt chặt cơ hội giao thương giữa các nhà sản xuất công nghiệp hỗ trợ Việt Nam-Nhật Bản

Thắt chặt cơ hội giao thương giữa các nhà sản xuất công nghiệp hỗ trợ Việt Nam-Nhật Bản

Triển lãm Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam – Nhật Bản (SIE) lần thứ 10 tại Hà Nội và Triển lãm quốc tế về Công ...

Sôi nổi Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản

Sôi nổi Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản

Ngày 25/3, tại Nhà hát lớn Hà Nội đã diễn ra Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan ...

Giới thiệu gần 70 tác phẩm búp bê truyền thống và hiện đại được chế tác trực tiếp tại Nhật Bản

Giới thiệu gần 70 tác phẩm búp bê truyền thống và hiện đại được chế tác trực tiếp tại Nhật Bản

Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam phối hợp cùng Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng tổ chức triển lãm 'Búp ...

Đọc thêm

Thủ tướng Bulgaria 'dội gáo nước lạnh' lên Ukraine

Thủ tướng Bulgaria 'dội gáo nước lạnh' lên Ukraine

Thủ tướng Bulgaria tuyên bố nước này sẽ không tham gia Liên minh tự nguyện nhằm phối hợp hỗ trợ an ninh lâu dài cho Ukraine.
Petrovietnam giữ vai trò chiến lược trong bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh kinh tế và bảo vệ chủ quyền biển, đảo

Petrovietnam giữ vai trò chiến lược trong bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh kinh tế và bảo vệ chủ quyền biển, đảo

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc nêu bật đánh giá Petrovietnam đã có những đóng góp quan trọng vào ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối ...
Nghệ nhân Quốc gia Lý Thanh Bình: Khơi mạch nguồn xưa giữa lòng phố thị

Nghệ nhân Quốc gia Lý Thanh Bình: Khơi mạch nguồn xưa giữa lòng phố thị

Giữa nhịp sống đô thị hiện đại, nghệ nhân thư pháp Lý Thanh Bình chọn cách khơi lại mạch nguồn văn hóa bằng con chữ Việt. Từ thư pháp, hội ...
Thứ trưởng Ngoại giao Lê Anh Tuấn viếng, ghi sổ tang tưởng niệm cựu Quốc vương Qatar Sheikh Hamad bin Khalifa Al Thani

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Anh Tuấn viếng, ghi sổ tang tưởng niệm cựu Quốc vương Qatar Sheikh Hamad bin Khalifa Al Thani

Thứ trưởng Lê Anh Tuấn tới Đại sứ quán Nhà nước Qatar tại Hà Nội viếng, ghi sổ tang tưởng niệm cựu Quốc vương Sheikh Hamad bin Khalifa Al Thani.
Việt Nam có thể giải bài toán kép tăng trưởng và giảm phát thải nhờ đòn bẩy này

Việt Nam có thể giải bài toán kép tăng trưởng và giảm phát thải nhờ đòn bẩy này

Nâng hiệu quả sử dụng năng lượng thêm 10% có thể giúp GDP Việt Nam tăng khoảng 1%, đồng thời giảm phát thải và cải thiện thu nhập hộ gia ...
Trung Quốc: Xuất khẩu khởi sắc, nhưng không đủ sức 'gánh' tăng trưởng kinh tế

Trung Quốc: Xuất khẩu khởi sắc, nhưng không đủ sức 'gánh' tăng trưởng kinh tế

Nền kinh tế Trung Quốc đang đối mặt với nhiều thách thức, khiến tốc độ tăng trưởng trong quý II/2026 thấp hơn dự báo.
Concert - điểm hẹn hấp dẫn của văn hóa Hà Nội

Concert - điểm hẹn hấp dẫn của văn hóa Hà Nội

Hà Nội đang chứng kiến một không gian văn hóa mới, nơi âm nhạc trở thành động lực thúc đẩy du lịch, kinh tế sáng tạo và quảng bá hình ảnh Thủ đô.
Quảng Ninh chuyển hoá 'kho báu' di sản, văn hoá thành nguồn lực phát triển du lịch bền vững

Quảng Ninh chuyển hoá 'kho báu' di sản, văn hoá thành nguồn lực phát triển du lịch bền vững

Quảng Ninh đang đẩy mạnh khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử và thiên nhiên để tạo động lực phát triển du lịch bền vững.
Giá heo hơi hôm nay 13/7: Miền Bắc và Trung - Tây Nguyên khởi sắc, cả nước dao động trong khoảng 61.000 - 67.000 đồng/kg

Giá heo hơi hôm nay 13/7: Miền Bắc và Trung - Tây Nguyên khởi sắc, cả nước dao động trong khoảng 61.000 - 67.000 đồng/kg

Giá heo hơi hôm nay 13/7, miền Bắc và miền Trung - Tây Nguyên khởi sắc với nhiều tín hiệu phục hồi, miền Nam chưa ghi nhận biến động mới.
Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam chia sẻ mất mát trong vụ tai nạn tại Phú Quốc, tăng cường các giải pháp bảo đảm an toàn cho khách du lịch

Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam chia sẻ mất mát trong vụ tai nạn tại Phú Quốc, tăng cường các giải pháp bảo đảm an toàn cho khách du lịch

Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam chia buồn sâu sắc tới gia đình các nạn nhân, gửi lời thăm hỏi tới những người bị thương và mong các nạn nhân sớm bình phục.
Mùa du lịch biển sôi động: Trang bị kỹ năng để tránh rủi ro trên tàu, canô

Mùa du lịch biển sôi động: Trang bị kỹ năng để tránh rủi ro trên tàu, canô

Mùa du lịch biển vào cao điểm, chuyên gia khuyến cáo du khách cần trang bị kỹ năng an toàn khi đi tàu, canô để phòng ngừa sự cố.
Việt Nam-Trung Quốc nối lại đường bay thẳng Nha Trang-Côn Minh

Việt Nam-Trung Quốc nối lại đường bay thẳng Nha Trang-Côn Minh

Đường bay chở khách giữa thành phố Côn Minh (Trung Quốc) và thành phố Nha Trang (Việt Nam) đã chính thức được khôi phục.
An Giang chuẩn bị đón đoàn ICOMOS thẩm định hồ sơ Di sản thế giới Óc Eo - Ba Thê

An Giang chuẩn bị đón đoàn ICOMOS thẩm định hồ sơ Di sản thế giới Óc Eo - Ba Thê

Đoàn chuyên gia Hội đồng Di tích và Di chỉ quốc tế đến khảo sát, thẩm định hồ sơ đề cử Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê trình UNESCO ghi danh ...
Khẩn trương hoàn thiện Đề án phát triển sản phẩm tàu du lịch Huế - Phong Nha

Khẩn trương hoàn thiện Đề án phát triển sản phẩm tàu du lịch Huế - Phong Nha

Quảng Trị đang phối hợp với Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam khẩn trương hoàn thiện Đề án phát triển sản phẩm tàu du lịch Huế - Phong Nha.
Ra mắt Câu lạc bộ Di sản Văn hóa tiếng Việt

Ra mắt Câu lạc bộ Di sản Văn hóa tiếng Việt

Quỹ Hỗ trợ Bảo tồn Di sản Văn hóa Việt Nam vừa công bố quyết định thành lập Câu lạc bộ Di sản Văn hóa tiếng Việt.
Summer Camp Re:Craft 2026: Kết nối sinh viên với di sản làng nghề Hà Nội

Summer Camp Re:Craft 2026: Kết nối sinh viên với di sản làng nghề Hà Nội

Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Xưởng Thiết kế mùa Hè "Summer Camp Re:Craft 2026 – Làng nghề tái sinh" đã chính thức khởi động.
Lộ diện đô thị Byzantine gần như nguyên vẹn giữa sa mạc Ai Cập

Lộ diện đô thị Byzantine gần như nguyên vẹn giữa sa mạc Ai Cập

Các nhà khảo cổ phát hiện đô thị Byzantine gần như nguyên vẹn tại Ai Cập, hé lộ nhiều dấu tích quý giá về đời sống cách đây 1.600 năm.
Đà Nẵng tăng nguồn lực bảo tồn và phát huy nghệ thuật Bài Chòi

Đà Nẵng tăng nguồn lực bảo tồn và phát huy nghệ thuật Bài Chòi

HĐND TP. Đà Nẵng vừa thông qua nghị quyết hỗ trợ bảo tồn và phát huy giá trị Di sản văn hóa phi vật thể nghệ thuật Bài Chòi giai đoạn 2026-2030.
Phiên bản di động