TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Báo chí cần 'chuyển mình' trong thời đại số

TS. Nguyễn Sĩ Dũng cho rằng, báo chí cần thực hiện một loạt các đổi mới và cải tiến. (Nguồn: TP)

Trong thời đại số và truyền thông xã hội, báo chí đang phải đối mặt với nhiều thách thức, đồng thời cũng có cơ hội để đổi mới và phát triển.

Sự bùng nổ của công nghệ thông tin và các nền tảng truyền thông xã hội đã làm thay đổi hoàn toàn cách mà thông tin được thu thập, truyền tải và tiêu thụ. Trong bối cảnh này, báo chí chuyên nghiệp cần phải thích nghi và đổi mới để duy trì vai trò quan trọng của mình trong việc cung cấp thông tin chính xác và đáng tin cậy cho công chúng.

Thách thức bủa vây

Thách thức đối với báo chí trong thời đại số là rất lớn. Trước hết, đó là sự cạnh tranh của truyền thông xã hội. Truyền thông xã hội đã trở thành một kênh thông tin quan trọng và phổ biến, cho phép bất kỳ ai cũng có thể chia sẻ thông tin một cách nhanh chóng và rộng rãi. Điều này tạo ra sự cạnh tranh khốc liệt với các nhà báo chuyên nghiệp. Tuy nhiên, cùng với sự phổ biến của thông tin trên mạng xã hội là vấn đề tin giả và thông tin sai lệch. Các nhà báo phải đối mặt với thách thức rất lớn liên quan việc xác minh thông tin và duy trì uy tín của mình trong bối cảnh thông tin tràn lan và không được kiểm chứng​.

Đồng thời, áp lực phải sản xuất tin tức nhanh chóng. Chu kỳ tin tức 24/7 đòi hỏi các nhà báo phải sản xuất nội dung nhanh, dẫn đến nguy cơ giảm chất lượng và độ chính xác của tin tức. Áp lực này đôi khi khiến các nhà báo không đủ thời gian để kiểm chứng thông tin một cách kỹ lưỡng, làm tăng nguy cơ phát tán thông tin không chính xác​.

Báo chí, sự cạnh tranh của trí tuệ nhân tạo (AI) và câu chuyện 'giữ chân' độc giả
Tin liên quan

Bên cạnh đó, sự thay đổi về mô hình kinh doanh. Nhiều tờ báo truyền thống đang gặp khó khăn trong việc duy trì doanh thu từ quảng cáo, khi các công ty chuyển sang quảng cáo trên các nền tảng số và truyền thông xã hội. Mô hình kinh doanh dựa trên đăng ký cũng gặp phải thách thức khi phải thuyết phục độc giả trả tiền cho nội dung trực tuyến.

Ngoài ra, an toàn và bảo mật cho nhà báo. Các nhà báo thường xuyên phải đối mặt với các mối đe dọa về an toàn cá nhân, từ các cuộc tấn công trực tuyến đến bạo lực thể chất, khi tác nghiệp ở các khu vực xung đột hoặc bất ổn. Đồng thời, bảo mật thông tin cá nhân và nguồn tin trở nên quan trọng hơn bao giờ hết trong thời đại số​.

Truyền thông xã hội có thể làm gia tăng sự phân cực trong xã hội, khi mọi người có xu hướng chỉ tiếp nhận thông tin phù hợp với quan điểm của mình. Điều này tạo ra môi trường thách thức cho các nhà báo khi cố gắng đưa tin một cách khách quan và toàn diện. Sự lan truyền của tin giả và thông tin sai lệch cũng đã làm giảm niềm tin của công chúng vào báo chí​.

Ưu thế của “báo chí chuyên nghiệp”

Dù đối mặt với nhiều thách thức, báo chí chuyên nghiệp vẫn có nhiều ưu thế so với truyền thông xã hội, nhờ vào các đặc điểm và quy trình chuyên môn cao.

Một là, độ tin cậy và tính xác thực của thông tin. Báo chí tuân theo quy trình kiểm tra và xác minh thông tin chặt chẽ, đảm bảo độ chính xác và đáng tin cậy. Các nhà báo thường phải xác minh thông tin từ nhiều nguồn khác nhau trước khi xuất bản, giúp công chúng yên tâm hơn về tính chính xác của thông tin nhận được​.

Hai là, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Nhà báo tuân theo các quy chuẩn đạo đức nghiêm ngặt, bao gồm tính khách quan, công bằng và trung thực. Báo chí chuyên nghiệp có trách nhiệm cung cấp thông tin giúp định hình dư luận và góp phần vào sự phát triển của xã hội. Báo chí còn tham gia vào việc giám sát các hoạt động của chính quyền và các tổ chức, giúp bảo vệ lợi ích công​​.

Ba là, chất lượng và chuyên sâu. Báo chí có thể cung cấp các bài viết phân tích chuyên sâu về những vấn đề quan trọng, giúp độc giả hiểu rõ hơn về bối cảnh và tác động của các sự kiện. Các bài viết được biên tập cẩn thận, đảm bảo chất lượng ngôn ngữ, logic và trình bày, giúp độc giả tiếp cận thông tin một cách dễ dàng, hiệu quả hơn​​.

Bốn là, quyền truy cập nguồn lực và khả năng tiếp cận. Các tổ chức báo chí chuyên nghiệp thường có nguồn lực tài chính và nhân sự lớn, cho phép họ thực hiện các dự án điều tra tốn kém và phức tạp mà truyền thông xã hội không thể làm được. Nhà báo có thể tiếp cận các nguồn thông tin đặc biệt, bao gồm các cuộc phỏng vấn với các quan chức, chuyên gia và nhân chứng, điều này giúp cung cấp thông tin độc quyền và sâu sắc​​.

Năm là, có sự bảo vệ pháp lý và sự công nhận. Nhà báo được bảo vệ bởi luật pháp về báo chí giúp họ có thể thực hiện công việc mà không lo sợ bị trả thù hoặc đàn áp. Các cơ quan báo chí và nhà báo chuyên nghiệp có được sự công nhận bởi các tổ chức quốc tế và cộng đồng báo chí. Điều này giúp tăng cường sự tin tưởng và tôn trọng từ công chúng​.

Các phóng viên làm việc tại tòa soạn báo Washington Post. (Nguồn: AFP)

Đổi mới để tồn tại

Để tiếp tục thành công trong thời đại số và truyền thông xã hội, báo chí cần thực hiện một loạt các đổi mới và cải tiến.

Đầu tiên, tăng cường tính minh bạch và sự tương tác với độc giả. Báo chí phải minh bạch trong quy trình làm việc, từ việc chọn nguồn tin đến cách thức kiểm chứng thông tin. Minh bạch sẽ giúp xây dựng lại niềm tin từ độc giả. Sử dụng các nền tảng truyền thông xã hội để tương tác trực tiếp với độc giả, trả lời câu hỏi và phản hồi ý kiến của họ​.

Thứ hai, áp dụng công nghệ mới và kỹ thuật số. Sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn để hiểu rõ hơn về xu hướng độc giả, từ đó cá nhân hóa nội dung và cải thiện trải nghiệm người dùng. Công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) có thể tạo ra những trải nghiệm báo chí sống động và hấp dẫn hơn​.

Thứ ba, cần phát triển nội dung đa phương tiện. Tạo ra nhiều nội dung video và podcast để đáp ứng nhu cầu đa dạng của độc giả. Sử dụng infographics và hình ảnh động để trình bày thông tin phức tạp một cách dễ hiểu và thu hút hơn​.

Thứ tư, cần chuyển đổi mô hình kinh doanh. Đẩy mạnh mô hình kinh doanh dựa trên đăng ký, cung cấp nội dung chất lượng cao mà độc giả sẵn sàng trả tiền để truy cập. Sử dụng quảng cáo gốc (native advertising) để tạo ra nguồn thu nhập bền vững mà không làm phiền đến trải nghiệm người dùng​. (Quảng cáo gốc là một loại hình quảng cáo mà nội dung của nó được thiết kế để hòa nhập một cách tự nhiên với các nội dung xung quanh trên nền tảng mà nó xuất hiện. Điều này giúp quảng cáo trở nên ít gây phiền nhiễu hơn và dễ chấp nhận hơn đối với người xem).

Thứ năm, cần đào tạo và phát triển kỹ năng cho nhà báo. Cung cấp đào tạo liên tục về các kỹ năng số, từ SEO (nghĩa là tối ưu hóa công cụ tìm kiếm) đến quản lý mạng xã hội và phân tích dữ liệu. Giúp nhà báo nắm bắt và sử dụng hiệu quả các công cụ cũng như công nghệ mới. Khuyến khích nhà báo học hỏi và phát triển kỹ năng trong nhiều lĩnh vực khác nhau như viết, quay phim, biên tập video và sản xuất podcast​​.

Thứ sáu, cần xây dựng cộng đồng và hợp tác quốc tế. Xây dựng các cộng đồng trực tuyến nơi độc giả có thể thảo luận, chia sẻ ý kiến và đóng góp ý tưởng cho báo chí. Tham gia vào các mạng lưới hợp tác quốc tế để chia sẻ kinh nghiệm, tài nguyên và cùng nhau phát triển các dự án báo chí có tầm ảnh hưởng lớn​.

Thứ bảy, cần đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển (R&D). Đầu tư vào nghiên cứu, phát triển để tìm ra các mô hình kinh doanh mới, các phương pháp sản xuất nội dung hiệu quả và các công nghệ tiên tiến trong ngành báo chí. Luôn thử nghiệm các ý tưởng và công nghệ mới, từ việc ứng dụng blockchain trong báo chí đến các nền tảng tương tác trực tiếp với độc giả​.

Như vậy, báo chí trong thời đại số và truyền thông xã hội đang phải đối mặt với nhiều thách thức nhưng cũng có rất nhiều cơ hội để đổi mới và phát triển.